Dirazomp emañ an enkadenn ekologel

Kresk temperadur ar voull douar, kemmoù an hin, kresk priz an eoul-men hag an danvezioù krai, ... meur a dra a ziskouez emañ ar bed o cheñch hag e kemero ar c’hudennoù o tennañ d’an endro muioc’h mui a blas. Lod a lavaro marteze emañ c’hoazh an ekologisted o spontañ an dud evit abegoù politikel ha gwir eo int tost ar re nemeto a gred kaozeal eus kudennoù ken pouezus all.

Kreskiñ a raio an temperadur etre war an douar er c’hantved-mañ hag e c’hellfe bezañ tommoc’h eus 3 derez ha zoken eus 4 pe 5 derez e Frañs. Skignet e vez gant mab den muioc’h mui a gazoù a brodu an "efed ti-gwer“ en endro, abalamour ma vez produet muioc’h mui a gaz karbonek, dreist-holl gant ar c’hirri-tan niverusoc’h niverusañ.

Peseurt efedoù a zegaso kresk ar wrez war hon endro ? Gwelet ez eus bet dija e miz Eost 2003 petra oa kaout frapadoù amzer tomm-grizias. Hogen en amzer da zont e c’hello seurt frapadoù c’hoarvezout aliesoc’h aliesañ ha padout pelloc’h . Dre vras e soñj d’ar skiantourien ne vo ket stabil ken an hin, da lavaret eo e vo muioc’h mui a varradoù gwall amzer gant glaveier bras hag avel tourmant (evel e miz Kerzu 1999). Teuziñ a raio ivez ar skornegoù e pennoù ahel an douar hag er menezioù, ar pezh a lakaio live ar mor da bignat eus 50 santimetr dre vras. E Breizh ez eus takadoù zo e-giz enez Sun pe aochoù ar c’hreizteiz a c’hellfe bezañ lakaet en arvar. Kemmoù a vo ivez er froudoù dour - mor hag hini ar Gulf Stream a c’hellfe degas deomp yenijenn, e lec’h klouaraat ar mor, evel ma ra bremañ. Ar goañv a c’hellfe neuze bezañ kalz yenoc’h e Breizh.

Kemmoù all a c’hellfe ivez c’hoarvezout er bed er bloavezhioù o tont, dre ma vo diaesoc’h diaesañ kaout petrol marc’had mat. Hiziv dija ne ehan ket priz an tireoul da greskiñ : da 49 dollar ez a bremañ ar "varikennad“, pa ne gouste nemet 10 dollar e penn kentañ 1999. Brezel Bro Irak hag ar sponterezh etrevroadel a zispleg ar c’hresk-se evel just, met abegoù all z eus, evel an ezhommoù brasoc’h brasañ o tont eus broioù zo e-giz Bro Sina. (Eno e kresk eus 25 % niver ar c’hirri tan bep bloaz).

Met ne vez ket lavaret alies ez eus ur riskl ez afe an tireoul da hesk war an douar a-benn un nebeud bloavezhioù. Ha koulskoude e vez studiet ar gudenn-se abaoe meur a vloavezh gant ijinourien war o leve o doa labouret evit Fina, Total, pe Shell hag a gred bremañ dispakañ dirak an holl ar pezh ne c’hellent ket ober d’ar poent ma oant o labourat. Evito emañ ar pezh a vez anvet e saozneg ar "peak oil“, da lavaret eo ar poent ma krogo kenderc’h an tireoul da zigreskiñ o tostaat dillo. Bez e c’hellfe bezañ war dro ar bloavezhioù 2008 pe 2010. Evit lod zoken eo bet tizhet ar "peak oil“ dija. Kontet e vez gevier gant ar broioù a gustum produiñ “an aour du”, a-benn sioulaat an dud. Evit an Ao. Colin Campbell, an hini en deus savet ar gevredigezh ijinourien war o leve (ASPÖ (1)) e tlefe chom 1 750 miliard a “varrikennadoù” petrol, ha padal ar sifr ofisiel a vez roet gant ar Stadoù Unanet a sav da 3 000 miliard a “varrikennadoù”, da lavaret eo e chomfe war ar voull douar tost div wech nebeutoc’h a eoul men eget ar pezh a vez embannet.

Evel just ne raio ket diouer an eoul - men en un taol. Kavet e vo da brenañ met ker ruz e kousto, dre ma vo diaesoc’h diaesañ da broduiñ : betek 5 gwech pe zoken 10 gwech keroc’h eget bremañ. Ouzhpenn-se e kendalc’ho an ezhommoù da greskiñ, dreist-holl en Asia, rak eno emañ ar c’hresk ekonomikel an hini krenvañ ha deuet eo ar bloaz-mañ , evit ar wech kentañ, bro Sina da vezañ an eil bro o beveziñ tireoul, goude ar Stadoù Unanet.

Daoust d’an holl gudennoù-se, ne seblant ket renerien politikel ar bed da vezañ prest da gemer an divizoù ret. Feur-emglev Kyoto, a c’houlenn ma vefe digresket eus 5 % (nemetken) ar gazoù a brodu an „efed ti-gwer“ a-benn 2008 - 2012 e keñver 1990, a chom a-istribilh, dre ma n’eo ket bet sinet na gant ar Stadoù Unanet, na gant Rusia. Ha koulskoude e vo ret da gaout diskoulmoù padus ma fell deomp e vefe savetaet hor blanedenn, peogwir eo an dra-se a zo e kont hiziv !

Ret e vo produiñ mod all en ur implij nebeutoc’h a energiezh, espern energiezh hag, evel just ober muioc’h gant an energiezhioù dous : an avel, an heol, ar froudoù-mor, ...Met dre ma teu al lodenn vrasañ eus ar gazoù a brodu an "efed ti-gwer“ eus an dezougen, eo war an dachenn-se e vo ranket degas ar c’hemmoù brasañ, ha peurgetket sevel hag implij muioc’h mui ar binvioù dezougen a - stroll : trenioù, tramway, busoù, .. Dav e vo ivez ober gant kirri - tan bihanoc’h a vo gouest da vont en - dro gant doareoù all evel an hidrogen, ma vez kavet doareoù d’e broduiñ d’ur c’houst marc’had mat ha gant energiezhioù padus.

Moarvat e rankimp ivez cheñch hor mod da vevañ, ha zoken hon doareoù da zebriñ. Gant ar c’hresk war priz an eoul-men e vo diaesoc’h kaout sivi pe tomatez e-kreiz ar goañv. Produiñ kig a c’houlenn ivez kalz a energiezh evit bouetañ ar chatal. Ne vo ket falloc’h deomp, forzh penaos, debriñ nebeutoc’h a gig. Espern an dour a vo da ober ivez, rak foeltret e vez kalz re evit al labour douar : 70 % eus an dour a vez implijet er bed.

Evit tud zo, ne vo ket awalc’h en amzer da zont da lakaat an ekonomiezh da greskiñ en un doare padus, met dav e vo digreskiñ, da lavaret eo produiñ ha beveziñ nebeutoc’h a draoù er broioù pinvidik. Ar pep diaesañ, avat, a vo lakaat ar speredoù da emdreiñ : chom a ra kalz a labour war an dachenn-se, met n’eus ket amzer da goll ken.

Yann - Fañch KENEIS

(1) ASPO : Association for the Study of Peak Oil. Lec’hienn Internet : http: //www.peakoil.net